Σάββατο, 3 Σεπτεμβρίου 2016

Κρυπτοχριστιανισμός : Ιστορική αναδρομή στο χτές και η επικράτηση του ως σήμερα.

Εισήγηση στο 12η συναντηση Παμποντιακης Νεολαίας Ελλαδος στο Λαυριο.
Αρχιμ. Νεκτάριος Δ.Μητρόπουλος
Καθηγούμενος Ι.Μ. Σπηλιάς Αγράφων 
Υπ.Δρ. Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.


Το φαινόμενο του Κρυπτοχριστιανισμού έχει τις ρίζες του βαθειά στην ιστορία. Ξεκινά από την εποχή  της  Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ,την εποχή του Χριστού και τους μετέπειτα πρώτους αιώνες (χαρακτηριστικά αναφέρουμε τους διωγμούς των Χριστιανών από ειδωλολάτρες) με ενδιάμεσο σταθμό το 313 μ.Χ.  και το Διάταγμα ανεξηθρισκειας των Μεδιολάνων. Στην συνέχεια, την εποχή του Βυζαντίου και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας , όπου οι Αγαρηνοί  επέβαλλαν τον εξισλαμισμό με διαφόρους τρόπους τόσο στους χριστιανούς της  Μικράς Ασίας όσο και στους χριστιανούς της Ελλάδος ,της Κρήτης και της Αλβανίας. 
«Πολλούς από τους οπαδούς του Χριστού μπορεί να τους χαρακτηρίσει κανείς ως Κρυπτοχριστιανούς . Μόνον από το 313 , όταν ο Μ. Κωνσταντίνος, με το διάταγμα των Μεδιολάνων, άρχισε να προστατεύει τους Χριστιανούς, οι τελευταίοι δεν ήταν πια αναγκασμένοι να κρύβουν την θρησκεία τους . Το Διάταγμα αυτό αποτελεί καμπή στην ιστορία του Χριστιανισμού και την πρώτη μεγάλη νίκη  επί του ρωμαϊκού πολυθεϊσμού.»   Ανέκυψε βέβαια ένα μεγάλο πρόβλημα που απασχόλησε μέχρι και σήμερα την Εκκλησία, όσον αφορά στον τρόπο αντιμετωπίσεως εκείνων που φαινομενικά απαρνούνται την πίστη στον Χριστό. Στους πρώτους αιώνες χαρακτηρίστηκαν ως «πεπτωκότες» και αντιμετωπίστηκαν άλλοτε αυστηρά από την Εκκλησία ως αρνητές της πίστεως και άλλοτε με μεγάλη φιλανθρωπία κατά το παράδειγμα του Αποστόλου Πέτρου.  
Με τον όρο κρυπτοχριστιανισμός αναφερόμαστε στο φαινόμενο εκείνο, που παρατηρήθηκε κατά την προσπάθεια εξισλαμισμού των χριστιανών της ανατολής. Ο Κρυπτοχριστιανισμός αποδέχεται μόνο  επιφανειάκα  τον μωαμεθανισμό ενώ διατηρεί  την  πίστη στον Χριστό και την τέλεση των χριστιανικών λατρευτικών καθηκόντων . Ο κρυπτοχριστιανός έφερε διπλό όνομα, μωαμεθανικό και χριστιανικό και χαρακτηριζόταν, ανάλογα με την περιοχή που ζούσε, με διάφορα ονόματα  όπως λινοβάμβακοι κλπ..
Αργότερα κατά τα έτη 1338 και 1340, με δύο επιστολές του Πατριάρχου Ιωάννου ΙΔ΄ (1333-1347) δίνεται η ευλογία από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, για την διατήρηση της Oρθοδόξου χριστιανικής πίστεως στην καρδιά και φαινομενικά την πίστη στο Ισλάμ στα χείλη . Οι δύο αυτές επιστολές αποτελούν τις πρώτες πηγές για τον Κρυπτοχριστιανισμό κατά την διάρκεια της οθωμανικής αυτοκρατορίας μέχρι και σήμερα.   Αξίζει να αναφέρουμε εδώ, ότι η  έλλειψη υλικού και άλλων πηγών για τους κρυπτοχριστιανούς σχετίζεται με την επιλογή τους, να παραμένουν άγνωστοι μπροστά στην απείλη βέβαιου θανάτου , αφού η αποστασία από την πίστη στο Ισλάμ τιμωρούνταν, σύμφωνα με το ισλαμικό δίκαιο, με θάνατο. Πρέπει να προσθέσουμε επίσης, ότι η ισλαμική κοσμοθεωρία αποστρεφόταν και καταπίεζε κάθε μορφή επιστήμης ,λογοτεχνίας ,τέχνης γεγονός που έκανε την έλλειψη πληροφοριών ακόμα μεγαλύτερη. 
Το κρυπτοχριστιανικό φαινόμενο προέκυπτε, κατά την άποψη του καθηγητού κ. Κωνσταντίνου Φωτιάδη, κατά κανόνα, πάντα με τον ίδιο τρόπο. Με την κατάκτηση της χώρας ή της περιοχής από τους Μουσουλμάνους άρχιζε η διαδικασία εξισλαμισμού : Από τη μία, ένα μέρος του πληθυσμού αποδεχόταν το Ισλάμ και με το πέρασμα του χρόνου ταυτιζόταν μαζί του , ενώ απο την άλλη ένα άλλο, πολύ μικρότερο μέρος , ήταν αποφασισμένο να πολεμήσει για την  χριστιανική πίστη του και ενδεχομένως να πεθάνει για αυτή. Ανάμεσα στους δύο αυτούς αντίθετους τρόπους συμπεριφοράς απέναντι στον εξισλαμισμό, θα πρέπει να εντάξουμε έναν τρίτο , την συμπεριφορά των ανθρώπων εκείνων, που διάλεγαν τον δρόμο του Κρυπτοχριστιανισμού είτε γιατί αναγκάζονταν να αποδεχθούν χωρίς την θέληση τους το Ισλάμ είτε για διάφορους άλλους οικονομικούς και κοινωνικούς  λόγους.  Έτσι, αποφάσιζαν , παρ’ όλη την εσωτερική σύνδεση τους με τον Χριστιανισμό, να αποδεχτούν εξωτερικά την νέα θρησκεία.  
Το φαινόμενο του κρυπτοχριστιανισμού κάτω από την οθωμανική αυτοκρατορία ,όπως το γνωρίζουμε από πηγές του 18ου και 19 ου αιώνα, είχε ιδιαίτερη σημασία στην Αλβανία ,στην Ήπειρο , στην Κύπρο , στην Κρήτη, στην Ελλάδα αλλά πολύ περισσότερο στον μικρασιατικό Πόντο. Βέβαια, έχουμε αναφορές για  μεμονωμένες περιπτώσεις Κρυπτοχριστιανών και σε άλλες περιοχές της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Στην Ήπειρο έχουμε μαρτυρίες για την ύπαρξη Κρυπτοχριστιανών, και μάλιστα πηγές του 16ου αιώνα μιλούν για έναν κρυπτοχριστιανό κυβερνήτη τον Liaz – Ηλίας μπέη,  όπου κατά την διάρκεια της διακυβέρνησης του οι χριστιανοί βρίσκονταν τυπικά κάτω από την οθωμανική αυτοκρατορία και απολάμβαναν ειδικά προνόμια, όπως απαλλαγή από τον κεφαλικό φόρο κ.ά. Άλλες πηγές αναφέρουν, ότι ήταν πολλοί εκείνοι οι οποίοι, προκειμένου να διατηρήσουν την περιουσία τους, προσέφευγαν στο μωαμεθανισμό έχοντας όμως ζωντανή την πίστη τους στο Χριστό. Επίσης πολλοί σπαχήδες της Ηπείρου ήταν κρυπτοχριστιανοί. Βέβαια υπήρχαν και ρωμαιοκαθολικοί κρυπτοχριστιανοί στα βόρεια της Αλβανίας. Οι κρυπτοχριστιανοί στην Αλβανία ονομάζονταν «λαραμανοί» που σημαίνει παρδαλοί, πολύχρωμοι.
Στην Κύπρο το φαινόμενο του Κρυπτοχριστιανισμού ήταν διαδεδομένο και μάλιστα από την κατάληψη της από τους Τούρκους το 1571. Είναι άξιο λόγου, ότι κατά την περίοδο που το νησί βρισκόταν υπό την κατοχή των βενετών , οι ελληνορθόδοξοι δέχθηκαν μεγαλύτερη καταπίεση από ότι μετέπειτα, από την οθωμανική αυτοκρατορία. Ωστόσο,  υπήρχαν και στην Κύπρο κρυπτοχριστιανοί και ονομάζονταν ,όπως και αργότερα εκείνοι την  Κρήτης, «λινοβάμβακοι», ανάμεσα δηλαδή σε δυο καταστάσεις πίστεως. 
Η κατάκτηση της Κρήτης από τους Οθωμανούς το 1669, μετά από αγώνα 25 ετών ενάντια στους Βενετούς, δημιουργεί  και εκεί το φαινόμενο του κρυπτοχριστιανισμού.  Οι Κρήτες, θέλοντας να απελευθερωθούν από τον βενετικό ζυγό που τους επέφερε στα προηγούμενα χρόνια μεγάλες σφαγές, προσαρτήθηκαν με μεγαλύτερη ευκολία στον εξισλαμισμό  και αυτό γιατί με τον νέο κυρίαρχο ,τους Μουσουλμάνους , απελευθερώθηκαν από  τον μισητό καθολικό εχθρό. Την εποχή της επαναστάσεως του 1821 ο μισός πληθυσμός της Κρήτης ήταν μωαμεθανοί. Οι αποστάτες από τον Χριστιανισμό ονομάζονταν « Τουρκοκρητικοί» Ανάμεσα σε αυτούς υπήρχαν βέβαια και πολλοί κρυπτοχριστιανοί . Αρκετοί εξ αυτών, χωρίς να διστάσουν, ομολόγησαν τον Χριστό μπροστά στους τούρκους και μαρτύρησαν για Αυτόν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσαν « Οι τέσσερεις μάρτυρες της Μελαβής» . Όπως έγινε τον 14ο αιώνα με τους κατοίκους της Νίκαιας, έτσι και για  τους  κρητικούς  μετά την κατάληψη της Κρήτης  τέθηκε το ερώτημα και η παράκληση στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, να τους επιτρέψει, να ασκούν κρυφά την θρησκεία τους. Η απάντηση της ανώτατης ορθόδοξης αρχής ήταν αυστηρή και είχε να κάνει με τα λόγια του Χριστού « Καθέναν που θα ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον πατέρα μου, τον ουράνιο.  Εκείνον όμως, που θα με αρνηθεί ενώπιον των ανθρώπων,  θα τον αρνηθώ και εγώ μπροστά στον πατέρα μου, τον ουράνιο. Ματθ. ι’ 32-33». Η απάντηση αυτή του πατριαρχείου, η όποια σημειωτέον δεν είχε διπλωματικό χαρακτήρα, πιθανόν να στηρίχθηκε στις αρνητικές εμπειρίες που είχε από τις σημαντικές απώλειες των Κρυπτοχριστιανών στην Μικρά Ασία. Η στάση αυτή είχε ως συνέπεια την αποδυνάμωση  της εκκλησίας της Κρήτης. Οι απογοητευμένοι κρητικοί απευθύνθηκαν στον συμπατριώτη τους Πατριάρχη Ιεροσολύμων Νεκτάριο Πελοπίδα (1664-1682), ο οποίος έδειξε μεγαλύτερη κατανόηση στο πρόβλημα τους και τους επέτρεψε να διατηρούν τον κρυπτοχριστιανισμό εκεί όπου δεν προσφερόταν κάποια άλλη διέξοδος.
Επιπλέον, πολλές ενδείξεις και αναφορές μαρτυρούν την ύπαρξη Κρυπτοχριστιανών στα νησιά του Αιγαίου όπως στη Ρόδο, στην Κω, στη Λέρο, στην Κάλυμνο, στη Μυτιλήνη, στη Χίο καθώς και στην Ηπειρωτική Ελλάδα, στην Πελοπόννησο , στο Μυστρά, στη Θεσσαλία. Πληροφορίες για τον κρυπτοχριστιανικό τρόπο ζωής βρίσκουμε από το τέλος του 15ου αιώνα σε όλες τις περιοχές του οθωμανικού κράτους.  Η εμφάνιση του φαινομένου όμως στην περιοχή της Μικράς Ασίας έχει μεγαλύτερη σημασία, συγκριτικά με όλες τις περιοχές της δυτικής αυτοκρατορίας, γιατί εκεί τα πλαίσια της ελευθερίας ήταν πολύ πιο στενά. Περιτριγυρισμένοι οι Χριστιανοί από  την πλειοψηφία των Μουσουλμάνων σε ελάχιστες περιπτώσεις μπορούσαν, να τολμήσουν ανοικτά,  να ομολογήσουν την πίστη τους  στον Χριστό.
Αυτή  την περίοδο μέχρι το Hatti Humajun το 1856, ενώ  το φαινόμενο είναι μεγάλο, οι πηγές είναι ελάχιστες, γεγονός που δυσχεραίνει την χρονολογική παρουσίαση του φαινομένου στην Μικρά Ασία και τον  Πόντο. Μετά το μισό του 19ου αιώνα έχουμε μαρτυρίες και πηγές αλλά και αυτές  ελάχιστες από την πλευρά του Πατριαρχείου, λόγω του ότι αποτελούσε κρατική τουρκική αρχή υπαγόμενη άμεσα στην Πύλη, οπότε ήταν αδιανόητο, να διατηρεί στοιχεία για τον κρυπτοχριστιανισμό. Πρέπει να τονιστεί, ότι παρόλη την έλλειψη πηγών μέχρι το 1856, είναι γνωστό, ότι στην Μικρά Ασία και στον Πόντο ο κρυπτοχριστιανισμός ακολουθούνταν από ολόκληρες ομάδες πληθυσμού, χωριά ή και ολόκληρες περιοχές. 
8 χρόνια μετά την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως και την κατάληψη της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας από τους Οθωμανούς το 1461 άρχισε μια πρώτη φάση εξισλαμισμού .Ο  Μωάμεθ ο Β΄ επέλεξε 800 νέους για το γενιτσαρικό σώμα. Οι πιο πλούσιοι κατέφυγαν στην Κωνσταντινούπολη, όπου αποτέλεσαν και τον πυρήνα του πληθυσμού του Φαναρίου ,ένα άλλο μέρος του χριστιανικού πληθυσμού μοιράστηκε ως σκλάβοι στον στρατό και σκορπίστηκε σε όλη την μικρά Ασία ενώ το φτωχότερο μέρος του πληθυσμού μεταφέρθηκε και εγκαταστάθηκε εκτός της πόλεως, στο λιμάνι. Οι τελευταίοι αλλαξοπίστησαν αμέσως και είχαν το δικαίωμα, να ζουν με την τουρκική πολιτοφυλακή στο κέντρο της πόλης.
Στην Κρώμνη ένα μέρος του πληθυσμού δέχτηκε το Ισλάμ από  τον 15ο αιώνα και μάλιστα, όταν επισκέπτονταν τουρκικά χωριά για εμπόριο, χρησιμοποιούσαν τουρκικά ονόματα. Πολλοί ξένοι περιηγητές αναφέρονται στις περιπτώσεις των εξισλαμισμένων χριστιανών αλλά και των Κρυπτοχριστιανών, που συνάντησαν κατά την περιοδεία τους στον Πόντο αναφέροντας μάλιστα και τα ονόματα που χαρακτήριζαν τις πιο πάνω ομάδες. Αρχικά, μέχρι τα μέσα του 17ου αιώνα η πίεση που δέχθηκαν οι 'Ελληνες του Πόντου, ήταν συγκριτικά μικρή. Το ενδιαφέρον της Πύλης στρεφόταν προς την Δύση. Στον Πόντο το μεγάλο κύμα εξισλαμισμών συμπίπτει με την περίοδο διακυβέρνησης του σουλτάνου Μεχμέτ Δ΄ 1648-1687 και των βεζίρηδων της οικογένειας Koprulu, οι οποίοι διακρίθηκαν για μια ασυνήθιστα σκληρή και φανατική στάση απέναντι στους Χριστιανούς.  Σε όλη την περιοχή του Πόντου το φαινόμενο του εξισλαμισμού αλλά και εκείνο του κρυπτοχριστιανισμού αυτή την χρονική περίοδο βρίσκονται σε έξαρση. Οι πιέσεις την χριστιανικής δύσης στην Πύλη είναι τέτοιες, που την αναγκάζουν, να δώσει προνόμια στους χριστιανούς . Το πρώτο αυτοκρατορικό διάταγμα της μεταρρυθμιστικής εποχής το 19ο αιώνα , το Hatti Sherif του Gulhane (3/11/1839), επέτρεπε στους χριστιανούς, να ανασάνουν και να πάρουν ελπίδα, παρόλο που δεν διατυπωνόταν ρητά η ισότητα των χριστιανών με τους μωαμεθανούς. Το διάταγμα δεν ίσχυσε πολύ καιρο, οπότε και επανήλθαν οι διωγμοί κατά των χριστιανών μέχρι και τις 11 Φεβρουαρίου του 1856 όπου ο  σουλτάνος Αβδούλ μετζίτ εξέδωσε το αυτοκρατορικό διάταγμα Hatti Humajun,  το οποιο μεταξυ αλλων εξασφάλισε πλέον τουλάχιστον στα χαρτιά ,την ελευθερία της θρησκείας. Την εποχή αυτή χτίζονται ναοί σε όλον το Πόντο και την οθωμανική αυτοκρατορία και επιτρέπεται ελεύθερα η έκφραση της θρησκείας. Από το 1856 έως και την αναγνώριση των Κρυπτοχριστιανών του Πόντου και της Καππαδοκίας το 1911, από την τουρκική κυβέρνηση υπάρχουν αρκετές πηγές για τον κρυπτοχριστιανισμό, γιατί το διάστημα αυτό, το κρυπτοχριστιανικό πρόβλημα ήταν γνωστό και αναγνωρισμένο διεθνώς. Το 1857  30.000 κρυπτοχριστιανοί καταγράφηκαν από τις επιτροπές που είχαν δημιουργήσει τοπικές αρχες,Μ.Δυνάμεις και χριστιανοί του Πόντου. Οι τουρκικές αρχές υπό το φόβο του εκχριστιανισμού  ολόκληρου του Πόντου άρχισαν με διάφορα μέσα, να καταδικάζουν σε θάνατο, όσους ισχυρίζονταν, ότι είναι κρυφοί χριστιανοί ,να τους στρατολογούν με τον χαρακτηρισμό «Tenessour-roum», δηλαδη «αποστάτης αρνητής πίστεως» και να τους οδηγούν σε αργό θάνατο.  Ο νόμος αυτός και ο αγώνας των Κρυπτοχριστιανών του Πόντου για την αναγνώριση τους δυστυχώς κράτησε μέχρι την ανταλλαγή των πληθυσμών με την Συνθήκη της Λωζάννης το 1923. Η αφαίρεση των κτημάτων και των περιουσιών από τους χριστιανούς του  Πόντου ήταν μόνιμο φαινόμενο, που είχε την βάση του στο μωαμεθανικό νόμο, σύμφωνα με τον οποίο δεν μπορούσε ένας χριστιανός να κληρονομήσει έναν μωαμεθανό. Κατά την περίοδο αυτή ανακύπτει και το Σταυριωτικό ζήτημα, σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία του Πόντου, κατά το οποίο οι Σταυριώτες  -μεταλλωρύχοι καταγόμενοι από το κέντρο του κρυπτοχριστιανισμού την Αργυρούπολη – αρνούνται να γράψουν τα παιδιά τους στους καταλόγους των ληξιαρχείων της Τουρκίας αλλά θέλουν να τα γράψουν στους χριστιανικούς καταλόγους και να τα στείλουν στα ελληνικά σχολεία της πόλης. Οι Τούρκοι, προσπαθώντας να τους ξεσκεπάσουν ,επέβαλλαν ένα φόρο ,που θα τους επέτρεπε, να μην κρύβουν την πίστη τους στον Χριστό, με σκοπό να τους ελέγχουν. Με το κίνημα των Νεότουρκων, το οποίο υποσχόταν ενότητα,δικαιοσύνη,ισότητα,ελευθερία, δόθηκε η εντύπωση, ότι υπήρχαν ελπίδες, για να λυθει το ζήτημα του Κρυπτοχριστιανισμού ,οι οποίες εξανεμίσθηκαν με το γνωστό σύνθημα των Νεότουρκων « Η Τουρκία στους Τούρκους». Πιέσεις χριστιανών βουλευτών της Οθωμανικής Βουλής ανάγκασαν το κίνημα των Νεοτούρκων, να πάρει θέση σε αυτό το μακροχρόνιο ζήτημα, που προσέβαλε τους δημοκρατικούς θεσμούς της αυτοκρατορίας. Η Νεότουρκη βουλή, το 1910, αναγκάστηκε να αναγνωρίσει μια μεγάλη κατηγορία Κρυπτοχριστιανών, ως γνησίους χριστιανούς.  Ωστόσο, τα αναπάντεχα ιστορικοπολιτικά γεγονότα και η τουρκική γραφειοκρατία δεν επέτρεψαν σε αυτούς, να μπορέσουν, να φύγουν με την ανταλλαγή των πληθυσμών, η οποία έγινε μόνο με βάση την θρησκεία ενώ αυτοί διατηρούσαν ακόμα την τουρκική θρησκευτική ιδιότητα. Με τις εκθέσεις του Οικουμενικού πατριαρχείου αλλά και του υπουργείου εξωτερικών έχουμε καταγεγραμμένους επίσημα 43.000! Ο ηγούμενος της μονής βαζελωνος, Πανάρετος στην ίδια έκθεση του 1920 γράφει, ότι οι «τενεσουρουμ», γυριστοί Έλληνες, χωρίζονται σε δυο κατηγορίες : στους ελληνόφωνους μουσουλμάνους και στους κρυπτοχριστιανούς .Αυτοι  ανέρχονται στις 233.400 και κατοικούν στον Πόντο αναμένοντες την ημέρα της απελευθερώσεως της Πατρίδας τους.  Παρότι ο αριθμός των Κρυπτοχριστιανών πληθαίνει συνεχώς απο την ανταλλαγη των πληθυσμων μέχρι σήμερα, το ελληνικό κοινοβούλιο ασχολείται πρώτη φόρα με το θέμα των Κρυπτοχριστιανών του Πόντου τον Απρίλιο του 1992. Δηλαδή εβδομήντα χρόνια μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών για πρώτη φόρα γίνεται νύξη για πάνω από 300.000 κρυπτοχριστιανους έλληνες με προτάσεις: 1) για μεταφορά προξενείου αλλά 2) και ανάσυρση από την λήθη της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής  την στιγμή που η Τουρκία μιλάει για δήθεν καταπίεση της Μουσουλμανικής μειονότητας στην δυτική Θράκη.
Στο ερώτημα, αν υπάρχουν σήμερα Κρυπτοχριστιανοί στην Τουρκία, η απάντηση είναι θετική και αυτό αποδεικνύεται τόσο από αρχειακό υλικό και στατιστικά στοιχεία όσο και από μαρτυρίες αυτόπτων μαρτύρων ,κυρίως προσφύγων Κρυπτοχριστιανών. Η ανταλλαγή πληθυσμών με την συνθήκη της Λωζάννης κράτησε αρκετούς κρυπτοχριστιανούς πίσω στην πατρίδα. Οι μικτοί γάμοι Τούρκων με κρυπτοχριστιανές, καθώς και οι μέχρι σήμερα ολόκληρες ομάδες στον Οφι Κρυπτοχριστιανών επιβεβαιώνουν την ύπαρξη και σήμερα Κρυπτοχριστιανών στην Τουρκία.
Ο κρυπτοχριστιανισμός για τον Ελληνισμό του Πόντου ήταν και είναι ένα ζωντανό, ολοζώντανο δράμα. Ακόμη μέχρι σήμερα είναι πολλοί οι απόγονοι των Κρυπτοχριστιανών, οι οποίοι έχουν νωπό άκουσμα στα αυτιά τους, τα όσα πέρασαν οι πρόγονοι τους έξι αιώνες για την Πίστη του Χριστού μας την Αγία . Ο ξεριζωμός από τα αγιασμένα χώματα της πατρίδας και η εγκατάσταση τους στην Ελλάδα ως πρόσφυγες, τους έκανε να ξεχωρίσουν και να προκόψουν  ξανά από την αρχή. Δεν έπαψαν βέβαια ποτέ να αντιμετωπίζονται εδώ ως Τούρκοι και εκεί ως Ελληνες…παντού ως ξένοι!!! Το χτύπημα αυτό στον Πόντο μας μπορεί να συγκριθεί μόνο με την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως μας. Ας μην νομίσει κανείς, ότι το θέμα «Κρυπτοχριστιανισμός του Πόντου» έκλεισε οριστικά με την ανταλλαγή των πληθυσμών .Βάσιμες ενδείξεις και πληροφορίες πείθουν, ότι ακόμη και σήμερα κρυφοκαίει το καντήλι της πίστεως στο ενδότερο του Πόντου , όπου μετά το 1922 , «στέρεψαν όλες οι πηγές οι πλάστρες μες τη χώρα» κατά τον ποιητή. Δεν είναι λοιπόν παρελθόν, που πέρασε και πάει ,αλλά είναι ζωντανό παρόν, που καεί και στέκεται με υπομονή καρτερικά, μέχρι να δικαιωθεί. Θέμα κλειστό βέβαια για την  διπλωματία, ανοιχτό όμως για την ιστορία. -         
    
 

Δευτέρα, 4 Ιανουαρίου 2016

Σκέψεις ….. θέσεις και αντιθέσεις φάσεις και αντιφάσεις στην είσοδο του 2016….!


Αρχιμ. Νεκτάριος Δ. Μητρόπουλος
Καθηγούμενος Ι.Μ.Σπηλιάς

Πολλές φόρες είναι εκείνες που αναλογίζεσαι στην εκπνοή ενός έτους και στον ερχομό ενός άλλου τι αφήνεις πίσω σου και τι θα βρεις μπροστά σου. Γυρνάς στο παρελθόν ,το σύντομο , του έτους που πέρασε και ας είναι πολλά εκείνα τα χρόνια που σε συνοδεύουν.. και κοιτάς να δεις …τι; Να δεις τι δημιούργησες ον κατά πάντα δημιουργικό αλλά και παράλληλα καταστροφικό , να δεις τι ωφελήθηκες και τι συμπλήρωσες στο προσωπικό σου οικοδόμημα και αν αυτό βοήθησε εσένα αλλά και το σύνολο της κοινωνίας που ανήκεις ή που λες τουλάχιστον ότι ανήκεις .Σύντομος ο χρόνος που πέρασε μόνο 365 μέρες αλλά το βλέμμα μακρύ σε αυτόν. Θυμάσαι την πρώτη του χρόνου εκεί που σε συνέχεια της ζωής σου αφήνεις πίσω τον προηγούμενο και με χαρά γιορτές επιφωνήματα ,χαμόγελα και δώρα δέχεσαι τον ερχομό του νέου…. Παντού ευχές…. ευχές για μια καλύτερη χρονιά από την προηγούμενη με υγεία με πρόοδο με εξέλιξη  καλύτερη από την προηγούμενη……!!!!..... ναι!!! Και ξάφνου εκεί πέφτει η εορτάσιμη αυλαία….. και περνάς σε ένα όχι τόσο λαμπερό κοσμό… σε μια πραγματικότητα που αναλίσκεται σε προσπάθεια δημιουργίας ή καταστροφής ,που δεν ξέρεις αν και τι είναι … αλλα περιμένεις το τέλος του χρόνου για να κάνεις τον απολογισμό της αυτοκριτικής σου ..ξέρεις !! κάτι σαν τους φτωχούς και τους αδύναμους που περνάν στον μυαλό σου  μόνο εκείνες τις μέρες και ξάφνου δια μαγείας χάνονται δια πάντως και δεν προλαβαίνεις καν να ασχοληθείς μαζί τους …γιατί; Γιατί πρέπει να ετοιμαστείς για τις γιορτές…. Ποιες γιορτές όμως στο τέλος του έτους. Εκείνες που δεν έχουν να κάνουν με το νόημα που παρασυρμένος από την μάζα τους δίνεις και εσύ…. Χριστού Γέννα!!! Εκπλήρωση υπόσχεσης από τον Θεό και απόδειξη της αγάπης του στον άνθρωπο… που; Σε μια φάτνη αλόγων ζώων, μη λογικών δηλαδή , σε μια ταπεινή γωνιά ,σε ησυχία και γαλήνη και αυτό γιατί η Θεότητα πληρεί τα πάντα!!! Εκεί  που δεν έχει την ανάγκη επιβεβαίωσης μέσα από φανταχτερά ρούχα και «εόρτιες» φανφάρες… και δίνει την γαλήνη και την ηρεμία των γιορτών. Αυτή την δίνει ο Χριστός και δεν είναι κάτι καινούργιο και πρωτοφανές είναι «παλιά ιστορία» αλλά στον σύγχρονο κόσμο πρέπει αυτές τις ιστορίες να τις αφήνεις πίσω…. ακούς; …. πίσω γιατί αλλιώς χαρακτηρίζεσαι ως οπισθοδρομικός ,μεσαιωνικός και προβληματικός…. Η σκέψη μου σταματά εδώ… περίμενε λίγο!!! Να φύγει το μειδίαμα από το πρόσωπο μου το ανάμεικτο συναίσθημα θλίψης ,αηδίας  για την κατάντια του σύγχρονου ανθρώπου ,που προσπαθεί να προχωρήσει μπροστά σοδομίζωντας το παρόν και το μέλλον του. Και έρχεσαι να πεις φίλε ότι όλα αυτά περί θεού είναι μια πολύ ωραία ιστορία των παπάδων…..  και αναλογίζομαι και λέω… τόσο ωραία ιστορία και τόσο καλά φτιαγμένη ώστε να κρατά δυο χιλιάδες και χρόνια;;; και αφού είναι φτιαχτή και ψεύτικη γιατί ασχολούνται όλοι με αυτή;;; απορία και δική σου ε; η απάντηση έρχεται από μια απλή γιαγιά ενός διπλανού χωρίου…. Πέτρες μάνα μ΄το δέντρο που χει καρπό τρώει…. Και έρχεσαι να πεις όλοι αυτοί που είχαν και έχουν την ανθρώπινη μόρφωση γνώριζαν πολύ καλά την αλήθεια και πίστευαν μέσα τους στην δύναμη του Θεού και αλαζονικά θεωρούσαν ότι πολεμώντας την θα την νικήσουν…. Μάταια αδελφέ…. μάταια … !!! Ακόμα ψάχνεις για γαλήνη και ηρεμία στην ψυχή σου;; Ήρθε …ήρθε για σένα και ήρθε ξανά στον χρόνο πού έφυγε και τώρα σε λίγο στον καινούργιο χρόνο έρχεται εκεί στο ποτάμι στον Ιορδάνη να βαπτιστεί και να σου δείξει την δύναμη της θεότητος…. η θάλασσα έφυγε ο Ιορδάνης εστράφη εις τα οπίσω μη δυναμένοι καθοράν το πυρ της Θεότητος…. Μην ξαφνιάζεσαι στα ελληνικά είναι…. και στην δείχνει την δύναμη για να την βάλεις στην ζωή σου και να προχωρήσεις με αυτόν συνοδοιπόρο στον καινούργιο χρόνο έχοντας σίγουρα την γαληνή και την ηρεμία που σου χαρίζει το γλυκύτατο όνομα του Ιησού ..γλυκέ μου Ιησού !! Αχ αυτή η Εκκλησία πάντα φρόντιζε και αγαπούσε τον άνθρωπο ! τοποθέτησε αυτές τις γιορτές στο ξεκίνημα του χρόνου για να δώσει ελπίδα και παρηγοριά…. Και σύ ψάχνεις ακόμα φίλε…;;; αναρωτιέσαι αν;  πλησίασε ανθρώπους που ζουν τον Χριστό ,που ζουν όμως όπως το λέει ο Μεγάλος Παύλος …ουκέτι ζω εγώ ζει εν εμοι Χριστός, ζουν στον κόσμο και είναι εκτός του « κόσμου» ,ακολούθησε το αγχολυτικό παράδειγμα τους Φίλε και άσε στην άκρη τις ψυχαναλύσεις και τα σκευάσματα ευτυχίας εμπιστέψου τον εαυτό σου την ύπαρξη σου σε Αυτόν και αυτός θα φροντίσει όπως κάθε πατέρας για τα παιδιά του και να είσαι σίγουρος πως το έχει το «ISO» χρόνια τώρα αναμφισβήτητα αποδεκτό και από αυτούς που Τον αμφισβητούν. Και θα διαπιστώσεις πως όντως αξίζει να είσαι μαζί του, για σένα, για την δική σου γαλήνη ηρεμία πρόοδο και συνεχώς θα παρατηρείς ότι παρά τις δυσκολίες του γρίφου έχεις μαζί σου την λύση κάθε στιγμή και δεν είναι άλλη από τον Χριστό. Χθες και σήμερα ο Αυτός και εις τους αιώνες!!!! Ναι φίλε ναι… μπορείς να κάνεις εσύ αυτόν τον χρόνο καλύτερο από κάθε προηγούμενο της ζωής σου!! Και εν τέλει μπορείς να το δοκιμάσεις μπορείς να πρόσπαθήσεις… ετσι δεν κάνουμε σήμερα ..ε; Ο σύγχρονος κόσμος της πληροφορίας ; Αναζητούμε και δοκιμάζουμε… δεν θα κάνεις κάτι το διαφορετικό από τον τρόπο  που προστάζει  ο σύγχρονος κόσμος το διαφορετικό αδελφέ μου είναι το ότι θα επικεντρώσεις την αναζήτηση σου στον Χριστό !!! πρωτότυπο για τον κόσμο… Ακούς πολλούς να μιλούν για αυτόν και αν τους ρωτήσεις δεν ξέρουν καν τι σημαίνει το όνομα Του και όμως λένε …λένε… λένε… και ξέρεις φίλε η ιστορία επαναλαμβάνεται … όταν ο Απόστολος Ανδρέας τον βρήκε έτρεξε στον αδελφό του και του είπε «Έλα να δεις!!!» δεν ανέπτυξε θεολογίες ! Γιατί ; Γιατί ο Χριστός είναι βίωμα είναι ζωή… Ζήσε Τον αδελφέ και θα δεις …αλλάζουν τα πάντα και τότε δεν θα πεις σε όλους αυτούς κηρύγματα και θεολογίες , απλά θα τους κοιτάξεις και θα τους πεις να ρθούν να δουν…  Τι είναι αυτό που σε κάνει ήρεμο μέσα στην τρικυμία της καθημερινότητας σου… τι είναι αυτό που σου δίνει δύναμη να αγωνίζεσαι και να αντιμετωπίζεις τα προβλήματα σου… τι είναι αυτό που σε γεμίζει με χαρά και γαλήνη … και απορημένοι  να μπαίνουν και αυτοί στην ίδια αναζήτηση ή και να σε χαρακτηρίζουν παρανοϊκό …. Φευ… παράνοια! Σε ένα συφερτό παρανοϊκών καθημερινών πραγμάτων ανθρωπίνως κατασκευασμένων όπου οι παρανοϊκοί με παρανοϊκή χρήση της επιστήμης προσπαθούν να εξηγήσουν και να θεραπεύσουν…. Κουράστηκες φίλε;;;  Κουράστηκες στην αρχή ακόμα του χρόνου και ζητάς μια αγκαλιά;  Θυμάσαι μικρός  την κούραση την τελείωνες στην αγκαλιά του πατέρα σου που με απόλυτη ασφάλεια και εμπιστοσύνη αναπαυόσουν … τώρα μεγάλωσες λες! Το λες αλήθεια; Η αγκαλιά όμως Αυτού χωρά μικρούς και μεγάλους χωρίς φυλετικές οι άλλες διακρίσεις και αναπαύει Φίλε! Ξεκουράσου λοιπόν στο διάβα του χρόνου, δώσε χώρο από την ζωή σου στον Χριστό, κάντον συμμέτοχο στις αποφάσεις σου και θα δεις…!!! Δεν σου τάζω τίποτα… δεν σου μιλώ καθόλου… αλλά σίγουρος θα περιμένω στο τέλος του χρόνου να μου μιλήσεις εσύ για αυτόν Φίλε και μαζί να δούμε το χθες το σήμερα και το αύριο με αντιφάσεις και αντιθέσεις χρονικών ανθρώπων και άχρονου Θεού που όμως συναντιούνται παντού και πάντα !!!  Καλή χρονιά Φίλε και να μυρίζει Χριστό!!!!

N .

Τετάρτη, 8 Ιουλίου 2015

Δράσις και αντίδρασις. Νευτωνική προσέγγιση στο σημερινό κοινωνικοπολιτικό και μη γίγνεσθαι….


Αρχιμ. Νεκτάριος Μητρόπουλος
Καθηγούμενος Ι.Μ. Σπηλιάς
Υπ.Δρ.Θεολογίας

Μέσα από ένα διάλογο με έναν σοφό επιστήμονα της ζωής με θέμα το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι της Ελλάδος,  μας δόθηκε το έναυσμα να συγγράψουμε αυτό το κείμενο. Η οπτική γωνία με την οποία αντικρίζουμε το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι δεν είναι άλλη από την οπτική μέσα από τους Νόμους του Νεύτωνα. Ο Νεύτων δημοσίευσε στις 5 Ιουλίου του 1687 στα λατινικά, και το 1729 στα αγγλικά την τριλογία Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Φυσική Φιλοσοφία με Μαθηματικές Αρχές) . Μέσα στο έργο αυτό αναπτύσσει τους Νόμους της κίνησης. Τον νόμο της αδράνειας , τον θεμελιώδη νόμο της Μηχανικής και τον νόμο της αρχής διατήρησης της ορμής ή και νόμο της δράσης και αντίδρασης. Και οι τρείς είναι στενά αλληλένδετοι μεταξύ τους και οφείλουν την ύπαρξη τους ο ένας στον άλλον. Ο Νεύτων χωρίς να παρακάμπτει τον Αριστοτέλη ,τον Γαλιλαίο και άλλους πριν από αυτόν αναπτύσσει τους νόμους της κίνησης και δίνει ερμηνεία στις  μέχρι τότε αναπάντητες ερωτήσεις.
Στην προσπάθεια αυτές τις ημέρες να κατανοήσουμε τα πρωτοφανή ιστορικώς τεκταινόμενα για την Πατρίδα μας γεγονότα μελετώντας όχι μόνο αυτά τα οποία υποκειμενικά ή αντικειμενικά –Κύριος οίδε- προβάλλονται από όλων των ειδών Μέσα Μαζικής Ενημερώσεως άλλα και όλα εκείνα που πολλές φορές θεωρούνται συνομοσιολογικά και απώτερο σκοπό έχουν την γεωπολιτική αλλαγή του χάρτη αλλά και την διανομή της εκμετάλλευσης του υπόγειου και υπέργειου πλούτου της χώρας μας χρειαστήκαμε και εξ αφορμής της στασιμότητας στις διαβουλεύσεις της χώρας μας με τους εταίρους ή θεσμούς ,κατά το νεώτερον, να ανατρέξουμε στην φυσική και να ξεσκονίσουμε την τριλογία του Νεύτωνα για να μπορέσουμε να απαντήσουμε στην απορία που μας δημιουργείται. Μια απορία που αρχικά ξεκινά παιδική ,όπως εκεί των παιδιών που ρωτούν ποιος είναι αυτός που τραβά τον σκιέρ στην κάθοδο του από τη πλαγιά του βουνού ; Απορία που δημιουργείται επειδή δεν γνωρίζουν εξ ηλικίας τον νόμο της βαρύτητας. Μια απορία η οποία έχει την ίδια ποσότητα και ποιότητα άγνοιας για το σύνολο των Ελλήνων κυβερνώντων και μη. Η μορφή αυτής της απορίας είναι ποικίλη. Άλλη πολίτικης φύσεως, άλλη κοινωνικής φύσεως, άλλη οικονομικής φύσεως…..άλλη……άλλη…… όπου ακούς, σε συγκεντρώσεις στις οποίες αρέσκονται οι Έλληνες να αναλίσκονται,  με στόμφο και σθένος να κουβεντιάζονται χωρίς φυσικά λύση και αποτέλεσμα.
Ο Νεύτωνας στον πρώτο νόμο μιλά για την αδράνεια : "Κάθε σώμα, που βρίσκεται μέσα σε ένα αδρανειακό σύστημα, διατηρεί την κατάσταση ηρεμίας, ή ευθύγραμμης και ομαλής κίνησής του, εφόσον καμία εξωτερική δύναμη δεν επιδρά για τη μεταβολή της  η συνισταμένη των δυνάμεων ισούται με 0". Μαθηματικά, αυτό σημαίνει πως, αν ΣFεξ είναι το (διανυσματικό) άθροισμα όλων των εξωτερικών δυνάμεων που ασκούνται σε σώμα μάζας m και v η αντίστοιχη ταχύτητά του, τότε ΣFεξ =0 <=> ν = σταθ.
Παραφθείροντας τον ορισμό του νόμου με την μέχρι τώρα πορεία των διαπραγματεύσεων με τους «Θεσμούς» και τοποθετώντας όπου m την Ελληνική πλευρά και οπού  ΣFεξ    τους «Θεσμούς» και ν την αντίστοιχη ταχύτητα εξέλιξης των διαπραγματεύσεων και την σκοπιμότητα,  τότε η συνισταμένη  τους είναι μηδέν. Και εξηγούμαστε.  Η αγωνία ,το άγχος και η ανασφάλεια είναι μόνιμα ζωγραφισμένη στα πρόσωπα των Ελλήνων σε αντίθεση με τα πρόσωπα όσων συμμετέχουν ή συμμετείχαν στην Ελληνική πλευρά και αυτό ,για τους δεύτερους, διότι μετέχουν του πιο πάνω αξιώματος, λειτουργούν δηλαδή μέσα σε ένα αδρανειακό σύστημα μη μεταβλητό και ανεπηρέαστο. Όπως προείπαμε οι τρεις νόμοι του Νεύτωνα είναι αλληλένδετοι μεταξύ τους. Κατά συνέπεια "Η συνισταμένη των δυνάμεων που ασκούνται σε ένα σώμα, ισούται με το ρυθμό μεταβολής της ορμής του σώματος" (Θεμελιώδης νόμος της μηχανικής Σ F=ma ). Και ποιος είναι ο ρυθμός μεταβολής; Όλοι αναρωτούνται ,αστάθεια οικονομική…. Ρυθμός μεταβολής; Κανένας !!!! Γιατί κανένας ; Γιατί απλά και σύμφωνα με τον πρώτο νόμο ο διάλογος γίνεται σε ένα αδρανές περιβάλλον. Καμία από τις δύο πλευρές δεν ασκεί δυνάμεις- προτάσεις για να μεταβληθεί η ορμή του σώματος ,δηλαδή η κατάσταση της χώρας. O δεύτερος νόμος ισχύει εφόσον βρισκόμαστε σ’ ένα σύστημα αναφοράς αδρανειακό όπως ορίστηκε από τον πρώτο νόμο. Και ο Νεύτωνας αν ζούσε σήμερα θα αναιρούσε την ισχύ του δευτέρου νόμου γιατί ενώ βρισκόμαστε στην αδράνεια δεν υπάρχει ρυθμός μεταβολής των εξελίξεων της διαβούλευσης μεταξύ Ελλάδος και Θεσμών.    Μ’ άλλα λόγια η ιδιότητα που ονομάζουμε αδρανειακή μάζα-εξέλιξη της διαβούλευσης-  δεν είναι παρά η εκδήλωση της αντίστασής της ελληνικής πλευράς στην απομάκρυνσή της από το προτιμητέο αδρανειακό σύστημα αναφοράς των «»Θεσμών» .  Και εδώ ερχόμαστε στον τρίτο νόμο που δίδει και τον τίτλο στο κείμενο μας. "Οι δυνάμεις που εξασκούνται από την αλληλεπίδραση δύο σωμάτων (1«Θεσμοί»  και 2 Ελλάδα) είναι πάντα ίσες κατά το μέτρο και αντίθετες κατά τη φορά".
Μαθηματικά αυτό σημαίνει ότι αν F12 είναι η δύναμη που ασκεί το σώμα 1 στο σώμα 2 και F21 η αντίστοιχη δύναμη που ασκεί το σώμα 2 στο σώμα 1, τότε F12= - F21
Ο νόμος αυτός, που είναι απόρροια της "αρχής διατήρησης της ορμής", λέγεται και "Νόμος δράσης-αντίδρασης". Αυτή η ονομασία προκύπτει από τον ορισμό: "Για κάθε δράση μιας δύναμης, υπάρχει μια αντίθετη δύναμη αντίδρασης".
Ο 3ος νόμος του Νεύτωνα είναι αποτέλεσμα του 1ου νόμου, επομένως και του 2ου.
Για δύο συστήματα A και Β τα οποία ασκούν δυνάμεις μεταξύ τους και δεν δέχονται καμία δύναμη από οποιοδήποτε άλλο σύστημα μπορεί να οριστεί ένα σύστημα, Ε, το οποίο να περιέχει δύναμη ασκούμενη στο Α από το Β ίση σε μέτρο και αντίθετη σε φορά ούτως ώστε η συνολική δύναμη ασκούμενη στο σύστημα Ε να παραμείνει 0. Μαθηματικά, ΣFΕ=0<=> FAB + FBA=0 <=>FAB=-FBA
όπου FAB η δύναμη που ασκεί το σύστημα Α στο Β και FBΑ η δύναμη που ασκεί το σύστημα Β στο Α. Και εδώ όπου Α οι Θεσμοί και όπου Β η ελληνική πλευρά.
Ο τρίτος νευτωνικός νόμος της κίνησης μας «λέει» κάτι που  φαίνεται εντελώς «αθώο».
Αν όμως το σκεφτούμε περισσότερο θα δούμε ότι δεν εναρμονίζεται με τις προσωπικές μας αναπαραστάσεις για την έννοια δύναμη.
 Εφόσον ένα σώμα Α ασκεί δύναμη σε ένα σώμα Β το Β θα ασκεί ταυτοχρόνως στο Α μία δύναμη και  οι δύο αυτές δυνάμεις θα έχουν ίσα μέτρα και κατευθύνσεις αντίθετες.
Και διερωτόμαστε στον παραλληλισμό που κάνουμε αλλάζοντας ή μάλλον τοποθετώντας στο αξίωμα των νόμων την ελληνική πλευρά και του «Θεσμούς» κατά πόσο είναι συμφωνημένη η πορεία της χώρας μας μέσα στην ευρωζώνη και την Ευρώπη (τα ίσα μέτρα του ορισμού) παρά τις αντίθετες κατευθύνσεις των Α «Θεσμών» και της Β Ελληνικής πλευράς; Το αξίωμα του 3ου Νόμου του Νεύτωνα μας το επιβεβαιώνει  χωρίς αμφιβολία.
 Εμείς θέλουμε να διατηρούμε μέσα μας μια αγαθή ή έστω πλατωνικής κλητικής πτώσης Αγαθή σκέψη ότι όλοι αγωνίζονται για το συμφέρον της Ελλάδος και της Ευρώπης……

Πέμπτη, 1 Ιανουαρίου 2015

ΜΗΝΥΜΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ 2015

ΜΗΝΥΜΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ 2015
Αγαπητοί μου αδελφοί,
Σήμερα αρχίζει το πολιτικό έτος 2015, αυτή την ημέρα η Εκκλησία μας εορτάζει την Περιτομή του Κυρίου μας Ιησού Χριστού , η οποία αποτελεί προτύπωση του Αγίου Βαπτίσματος φανερώνοντας με αυτό τον τρόπο ,οκτώ ημέρες μετά την Γέννηση Του, την μεγάλη κένωση Του για την δική μας σωτηρία. Δείχνοντας σε όλους την ταπείνωση και την θυσία προτρέποντας μας να πράττουμε το ίδιο για εμάς και τους αδελφούς μας . Εορτάζει μαζί και ένας μεγάλος Άγιος ο Μέγας Βασίλειος , μύστης της Θεολογίας , « σοφίας εραστής» και της ανθρώπινης και της Θεϊκής ,και πρότυπο ασκητισμού τόσο για τους κληρικούς – μοναχούς όσο και για τους λαϊκούς . Περιβάλλει η Εκκλησία αυτή την ημέρα με μεγάλη θεολογική σημασία.
Ημέρα όπου όλοι ανταλλάσουν ευχές . Ευχές για ένα καλύτερο νέο έτος γεμάτο με ευτυχία πρόοδο υγεία και αγαθά. Ευχές όμως οι οποίες για να μην μείνουν μόνο ως ευχές αυτής και μόνο της ημέρας θα πρέπει να έχουν ως βάση την μοναδικότητα του «προσώπου» και να υλοποιηθούν μέσα από αυτό. Μέσα δηλαδή από την μοναδικότητα του καθενός μας ,του αδελφού μας ,του Ανθρώπου ! Η Εκκλησία του Χριστού είναι η τελειότερη κοινωνία Προσώπων αρχής γενομένης της Αγίας Τριάδος. Ζώντας εν Χριστώ και κάνοντας πράξη την Διδασκαλία του, όπως έκανε και ο Μέγας Βασίλειος ,στην ζωή μας η συμπεριφορά μας απέναντι στον συνάνθρωπο μας θα είναι αυτή που αρμόζει στην κοινωνία των Προσώπων. Η υλοποίηση των ευχών, στο πλαίσιο της κοινωνίας των προσώπων, μέσα στην απάνθρωπη και υλιστική εποχή που ζούμε θα αποφέρει όντως ένα καλύτερο έτος γεμάτο με δύναμη υγεία και πρόοδο.
Ευχόμαστε με τις πρεσβείες την Υπεραγίας Θεοτόκου της Σπηλαιωτίσσης το νέο έτος 2015 να καταστεί για όλους μας έτος κοινωνίας προσώπων εν Χριστώ για να παύσει η ανθρώπινη αδικία και ο πόλεμος και να έρθει η αγάπη και η ειρήνη στην ζωή μας.
 
Χρόνια πολλά !
 
Με θερμές πατρικές ευχές
Ο Καθηγούμενος της Ιεράς Μονής Σπηλιάς
αρχιμ. Νεκτάριος
και οι συν εμοί εν Χριστώ αδελφοί.

Παρασκευή, 7 Νοεμβρίου 2014

Η Συμβουλευτική μέσα από το έργο και την διδασκαλία του Αγίου Γέροντος Πορφυρίου του Νέου Καυσοκαλυβήτου.

Η Συμβουλευτική μέσα από το έργο και την διδασκαλία του Αγίου Γέροντος Πορφυρίου του Νέου Καυσοκαλυβήτου.
Αρχιμ.Νεκτάριος (Ανδρέας)Μητρόπουλος
Ηγούμενος Ιεράς Μονής Σπηλιάς Αγράφων
Υπ.Δρ Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ

5o Πανελλήνιο Συνέδριο Συμβουλευτικής Ψυχολογίας,6-9/11/14 ,Πάτρα 


Στην σύγχρονη εποχή στην οποία ζούμε, κατά τακτά διαστήματα υπήρξαν μορφές ανθρώπων, που μέσα από την ιδιότητα που έφεραν χρησιμοποίησαν την συμβουλευτική για να μπορέσουν να δώσουν λύσεις σε προβλήματα που απασχολούσαν τους ανθρώπους. Στο πλαίσιο της χρήσης της συμβουλευτικής, μέσα από την ορθόδοξη χριστιανική διακονία, θα αναφερθούμε στο πρόσωπο ενός μεγάλου Γέροντα της εποχής μας, του Οσίου Πορφυρίου του Νέου του Καυσοκαλυβήτου.
Ο Όσιος Πορφύριος γεννήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 1906 στο χωριό Αγ. Ιωάννης Καρυστίας Ευβοίας από γονείς πτωχούς αλλά ευσεβείς γεωργούς. Μέλος πενταμελούς οικογένειας, από μικρός 8 ετών αναγκάζεται να εργασθεί σε ανθρακωρυχείο και στη συνέχεια σε παντοπωλείο στην Χαλκίδα και στον Πειραιά. Ο Γέροντας ως παιδί είχε έντονη πρόωρη ανάπτυξη. Ήταν σοβαρός, εργατικός, επιμελής και έδειχνε πολύ μεγαλύτερος από την χρονολογική του ηλικία. Διαβάζοντας το βίο του Αγίου Ιωάννου του Καλυβήτου αισθάνθηκε την ανάγκη να τον μιμηθεί. Μεταξύ της ηλικίας των 12 με 14 ετών ξεκινά με σταθερή απόφαση να μπει στο Άγιο Όρος. Γνωρίζει τον Γέροντα του Ιερομόναχο Παντελεήμονα και μένει μαζί του στο Άγιο Όρος, στην Καλύβη του Αγίου Γεωργίου στα Καυσοκαλύβια. Κάνοντας αδιάκριτα και με χαρά υπακοή προς όλους στην Καλύβη, επιδίδεται σε άσκηση με ζήλο, τόσο σωματική όσο και ψυχική. Δεν γνωρίζουμε ακριβώς πότε αλλά σύντομα μετά την είσοδό του στο Άγιο Όρος, κείρεται μοναχός με το όνομα Νικήτας. Τον επισκέπτεται η Χάρις του Θεού, αλλοιώνοντας ολόκληρη την ύπαρξή του και χαρίζοντάς του το προορατικό και το διορατικό χάρισμα, την επικοινωνία του με την φύση και τα άλογα όντα, καθώς και την διερευνητικότητα στον νου και στην ψυχή του ανθρώπου, γνωρίζοντας το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Ποτέ όμως δεν διανοήθηκε να χρησιμοποιήσει τα χαρίσματά του αυτά προς όφελος δικό του, παρά μόνο για τη δόξα του Θεού.  Η ζωή μέσα στη χαρά του Θεού είναι άγνωστο μυστήριο για εμάς. Αυτά ο Γέροντας τα τόνιζε πάντοτε σε όλους όσους απέδιδαν τις ικανότητές του σε άλλα αίτια, εκτός από τη χάρη του Θεού. Έλεγε επιγραμματικά: «Δεν είναι επιστήμη, δεν είναι τέχνη, είναι η Χάρις του Θεού».
Μια βαριά ασθένεια τον οδηγεί εκτός του Αγίου Όρους. Χειροτονείται ιερεύς και πνευματικός και παίρνει το όνομα Πορφύριος. Αναλαμβάνει αρχικά στην Εύβοια και μετέπειτα στην «έρημο της Ομόνοιας» τη διακονία του λαού του Θεού. Από τις 12 Οκτωβρίου του 1940 τοποθετείται εφημέριος του Αγίου Γερασίμου της Πολυκλινικής Αθηνών στην Ομόνοια, θέση που ζήτησε ο ίδιος για να είναι κοντά στις δυσκολότερες στιγμές της ζωής του ανθρώπου, όπου ο πόνος, η νόσος και ο επικείμενος θάνατος αποδεικνύουν άχρηστες όλες τις άλλες ελπίδες, εκτός της ελπίδας του Χριστού.
Υπηρέτησε 33 χρόνια εκτελώντας τα λειτουργικά του καθήκοντα με ζήλο, εξομολογώντας, νουθετώντας και θεραπεύοντας τις ψυχικές και πολλάκις τις σωματικές αρρώστιες των ασθενών. Ασκούσε και το έργο του πνευματικού για όλους όσους πήγαιναν σε αυτόν.
Το 1973 αποχωρεί από την Πολυκλινική Αθηνών και περιορίζεται στον Άγιο Νικόλαο Καλλισίων και μετέπειτα στο ησυχαστήριό του στο Μήλεσι, λόγω των πολλών ασθενειών που είχε. Δεν τον εμπόδιζαν όμως να συνεχίζει τη διακονία του λαού του Θεού. Προσπαθούσε πάντοτε βιωματικά και με παραδείγματα να συμβουλεύει τους ανθρώπους και να δίνει λύσεις στα προβλήματά τους. Άφησε μεγάλο πνευματικό έργο και παρακαταθήκη στην εκκλησία. Κοιμήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου του 1991 στο κελί του στα Καυσοκαλύβια στο Άγιο Όρος.
Στην αγιοκατάταξη του Γέροντος Πορφυρίου προχώρησε η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικομενικού Πατριαρχείου υπό τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο, κατά τη συνεδρίαση της 27ης Νοεμβρίου 2013. Η μνήμη του εορτάζεται στις 2 Δεκεμβρίου.
Ο Άγιος μέσα από την επαφή του με τον άνθρωπο ήρθε αντιμέτωπος με προβλήματα της καθημερινότητάς του. Αυτά τα θεράπευε με βασικό γνώμονα και αρχή την πρώτη αρετή των αρετών, την αγάπη. Την αγάπη για τον Χριστό και τον συνάνθρωπο. Τόνιζε πάντα την αγάπη που έχει ο Χριστός για τον κάθε άνθρωπο και πως μέσα από αυτήν θέλει να τον σώσει. Αυτή η αγάπη οδηγούσε τον Άγιο να τους δέχεται όλους και να μιλά μαζί τους.
Το δεύτερο που χρησιμοποιούσε ο Άγιος ήταν η επιείκεια και συχνά έφερνε το εξής παράδειγμα: «Αν χρειαστεί να πείτε σε κάποιον ότι ψεύδεται, μην του πείτε ότι λέει ψέματα, διότι είναι φυσικό να πληγωθεί και να αντιδράσει. Πέστε του ότι δεν τα λέει με ακρίβεια»[1]. Η καλοσύνη ήταν αυτή που τον διέκρινε καθώς και η απροσωποληψία. Πολλοί ήταν εκείνοι που τον χαροποιούσαν και τον ανέπαυαν και άλλοι που τον κούραζαν και τον στενοχωρούσαν, ποτέ όμως δεν διέκρινε τους μεν από τους δε και δεχόταν τους ανθρώπους όπως ήταν. Ήταν δίκαιος και τους αγαπούσε εξίσου όλους, πολύ περισσότερο εκείνους που τον κούραζαν γιατί είχαν περισσότερο ανάγκη.[2] Η ανιδιοτέλεια που τον χαρακτήριζε, φαίνεται μέσα από το διορατικό και προορατικό του χάρισμα, το οποίο δεν χρησιμοποιούσε ούτε για να εντυπωσιάσει, ούτε για δόξα, , πλούτο, αλλά προς πνευματική ωφέλεια ανθρώπων και «εις δόξαν Θεού». Η όλη διδασκαλία του ήταν γύρω από την εκκλησιολογία της ορθοδόξου εκκλησίας. Δεν διανοείτο να υπάρχει και να γίνεται το οτιδήποτε εκτός εκκλησίας.
Λόγω της θέσεώς του στην Πολυκλινική Αθηνών, ασχολήθηκε ο ίδιος προσωπικά με την μελέτη ιατρικών βιβλίων, για να μπορεί να γνωρίζει τις ασθένειες και να βοηθά όσους τον προσέγγιζαν. Δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις, όπου οι γιατροί της πολυκλινικής τον καλούσαν για να ακούσουν την άποψή του για διάφορα ιατρικά θέματα. Δεν παρέκαμπτε την ιατρική επιστήμη, αντιθέτως την σεβόταν και την ενίσχυε. Έδινε βάρος περισσότερο στην ασθένεια της ψυχής, που ήταν η αιτία για την ασθένεια του σώματος, και  προέτρεπε όλους να μετέχουν των μυστηρίων της εκκλησίας, να εξομολογούνται, να κοινωνούν, για να λαμβάνουν ενίσχυση αλλά και θεραπεία στην ασθένειά τους.
Ο Άγιος ασχολήθηκε και με θέματα που αφορούσαν τον άνθρωπο γενικότερα. Μέσα από το μυστήριο της εξομολογήσεως, για το οποίο ο ίδιος έλεγε ότι είναι η αγάπη που φανερώνει ο Θεός στον άνθρωπο, προσέγγιζε τους ανθρώπους βασισμένος πάντα στην αρχή της εξατομικεύσεως. Ο κάθε άνθρωπος, τον οποίον προσέγγιζε, ήταν για τον Άγιο μια μοναδική και ανεπανάληπτη προσωπικότητα, απείρου αξίας.[3] Με  την απλότητα η οποία τον διέκρινε και με την καταδεκτικότητα την οποία είχε, δημιουργούσε στον κάθε άνθρωπο κλίμα ανέσεως και εμπιστοσύνης, που είναι απαραίτητο για την τέλεση του μυστηρίου της μετανοίας και εξομολογήσεως. Άκουγε προσεκτικά τους ανθρώπους γιατί είχε το χάρισμα της ποιμαντικής ακροάσεως  και μετά μιλούσε. Ο λόγος του ήταν πάντα λιτός, επιγραμματικός και εξατομικευμένος. Αναζητούσε μέσα από τους κανόνες και της αρχές της Πίστεως την αιτία του προβλήματος ή της αμαρτίας, η οποία πολλές φορές δεν ήταν αυτή που έλεγαν οι εξομολογούμενοι. Πάρα πολύ συχνά ονομάτιζε ως ρίζα των διαφόρων προβλημάτων, τον εγωισμό του ανθρώπου.
Στα επαγγελματικά θέματα συμβούλευε τον καθέναν ανάλογα με το επάγγελμα που έκανε ή ακόμα κατεύθυνε σε επαγγέλματα ανθρώπους, που μέσα από το χάρισμα που είχε έβλεπε ότι εκεί θα αποδώσουν. Ήταν αντίθετος στην ραθυμία και στην τεμπελιά και μάλιστα έλεγε ότι η αρετή δεν κερδίζεται με ξάπλα στο κρεβάτι. [4] Παράδειγμα ο ίδιος εργατικότητας και άσκησης με πολλά οφέλη πνευματικά. Πίστευε ότι η αργία οδηγεί στην ακηδία και αυτήν σε πολλές ασθένειες ψυχικές και σωματικές. Συνιστούσε την εργασιοθεραπεία, ιδιαίτερα σε όσους είχαν αποδιοργανωθεί και απελπιστεί.[5]
Στις σχέσεις των δύο φύλλων κρατούσε τη θέση του Ευαγγελίου, δεν ήταν απόλυτος και αυστηρός αλλά ούτε φειδωλός. Διατηρούσε την βασιλική οδό. Ο έρωτας δοσμένος από τον Θεό στους ανθρώπους είναι εκείνος ο οποίος θα τους οδηγήσει στη σωτηρία, μέσα πάντα από την εκκλησία. Θα τους ενώσει και θα τους οδηγήσει στο Θεό. Αν και ιερομόναχος τοποθετούσε το γάμο ισάξιο με τη μοναχική ζωή. Ακολουθώντας το ευαγγελικό «έκαστος εφ’ ω ετάχθη», συμβούλευε τους ανθρώπους να ακολουθήσουν έναν από τους δύο δρόμους, οι οποίοι οδηγούν στη σωτηρία. Σημαντικός ήταν ο τρόπος ο οποίος συμβούλευε τους γονείς για την ανατροφή των παιδιών. Πρώτα ξεκινούσε από τη σχέση των γονέων μεταξύ τους. Αυτή η σχέση θα πρέπει να είναι αγαπητική και σύμφωνη με το θέλημα του Θεού. Μια σχέση αγιότητος μεταξύ των συζύγων. Θεωρούσε ανεπίτρεπτη ο Άγιος τη διαμάχη των γονέων μπροστά στα παιδιά, ακόμα κι όταν αυτά ήταν στην κοιλιά της μητέρας τους. Στα διάφορα περιστατικά που αναφέρονται, ο Άγιος επικέντρωνε την αιτία της συμπεριφοράς των παιδιών στην διαμάχη μεταξύ των γονέων από την ώρα της σύλληψης έως και την εφηβεία. Κάποιοι γονείς ρωτούσαν τον Άγιο πώς να διορθώσουν τον χαρακτήρα των παιδιών τους. Και εκείνος τους μιλούσε για το πώς θα διορθώσουν τον δικό τους χαρακτήρα με σκοπό και επέκταση να διορθωθούν τα παιδιά. Στη σχέση γονέων – παιδιών ο Άγιος συμβούλευε να εφαρμόζεται η αγάπη. Ο γονιός θα πρέπει να αντιμετωπίζει κάθε έκφραση του παιδιού του με αγάπη, κατανόηση, σιωπή και προσευχή Δεν ήταν λίγες οι φορές που συμβούλευε τους γονείς για το παιδί που έφυγε απ’ το σπίτι να το δεχτούν πίσω με χαρά και ετοιμασίες, όπως στην παραβολή του Ασώτου δέχεται ο πατέρας τον γιό. Όταν οι γονείς αντιδρούσαν στις συμβουλές του Αγίου λέγοντας ότι δεν πρόκειται να διορθωθούν τα παιδιά, εκείνος συμβούλευε να τις εφαρμόσουν και να κουβεντιάσουν μαζί του το αποτέλεσμα, το οποίο, με το χάρισμα που είχε ο Άγιος γνώριζε ότι θα ήταν θετικό. Έλεγε ότι τα παιδιά δεν πρέπει να τα μαλώνουμε και να τα κατηγορούμε, αλλά μέσα από το παράδειγμα και την προσευχή να αφήνουμε τον Θεό να δρα και την συνείδηση να ελέγχει. «Μόνο έτσι μπορεί ο άνθρωπος να σωθεί: όταν μετανοεί, επειδή τον κατηγορεί όχι ο άλλος απέξω, αλλά η συνείδησή του από μέσα».[6]
Σε άλλο σημείο έλεγε ότι οι γονείς που έχουν ψυχικά δύσκολα και κακότροπα παιδιά να μην τα βάζουν μαζί τους αλλά με αυτόν που βρίσκεται πίσω από τα παιδιά τους, τον δαίμονα. Τον δαίμονα δεν μπορούμε να τον πολεμήσουμε, παρά μόνο με θετική σκέψη και θετικό συναίσθημα μπορούμε όταν γινόμαστε άγιοι.[7] Η λακωνική αυτή συμβουλή θα μπορούσε να βοηθήσει αποτελεσματικά, γονείς, παιδαγωγούς, γιατρούς και όσους ασχολούνται ειδικά με τα παιδιά και ειδικότερα με τον άνθρωπο.
Το θέμα του θανάτου και του πένθους ο Άγιος το αντιμετώπιζε με μεγάλη απλότητα. Σε κάθε περίπτωση ανέφερε τον ορισμό του θανάτου, που δεν ήταν άλλος από την απλή μετάβαση της εδώ στην εκεί ζωή. Μια πόρτα η οποία ενώνει την ζωή με την Ζωή. Έλεγε πως αν εδώ ζεις με τον Χριστό, με τον θάνατο πηγαίνεις στον Χριστό και συνεχίζεις να ζεις μαζί του. Η αγωνία που τον διέκρινε ήταν η πνευματική ζωή του ανθρώπου. Έλεγε σε όλους να προσεύχονται για τις ψυχές, να κάνουν ελεημοσύνη και να κοινωνούν μετέχοντας ενεργά στη θεία λειτουργία, κατά την οποία είναι συγκεντρωμένη σύμπασα η εκκλησία. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσει να απαλύνει το πένθος αλλά και να λυθεί ένα άγνωστο για τον άνθρωπο ερώτημα, τι υπάρχει μετά τον θάνατο. Στις ψυχικές ασθένειες και στις νευρασθένειες, εξέταζε την προέλευσή τους και σε κάθε περίσταση με μεγάλη διάκριση και προσευχή εφάρμοζε διάφορους τρόπους θεραπείας. Προέτρεπε την ενασχόληση με την φύση, την εκδίωξη αρνητικών σκέψεων και την τοποθέτηση στη θέση τους θυμήσεως ευχάριστων γεγονότων. [8] Εφιστούσε την προσοχή στους ανθρώπους που ερχόντουσαν σε επαφή με τους ψυχικά ασθενείς. Οι ψυχικές ασθένειες είναι εύκολο να θεραπευτούν με τον τρόπο που διδάσκει ο Χριστός και η πίστη μας. «Μέσα στην Αγία Γραφή είναι όλα γραμμένα, αλλά δεν τα καταλαβαίνουμε. Πρέπει να μάθουμε να καταλαβαίνουμε την Αγία Γραφή. Οι ψυχικές ασθένειες θεραπεύονται με το θρησκευτικό συναίσθημα». [9]
Μέχρι τώρα στην εισήγησή μας μπορέσαμε να εκθέσουμε μερικές από τις θέσεις του Αγίου πάνω στα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο άνθρωπος. Έχουμε πάντως συνείδηση ότι δεν εξαντλήσαμε την πηγή μας σε όλη της την έκταση. Ο χρόνος άλλωστε μας επιτρέπει να ασχοληθούμε επιγραμματικά. Αναφέραμε τα κυριότερα θέματα που ασχολήθηκε ο Άγιος.
Σε όλες τις λύσεις των προβλημάτων ο Άγιος κινούταν με γνώμονα τον Χριστό και την αρετή που πηγάζει από αυτόν  την αγάπη, δημιουργώντας μια γνησιότητα και αυθεντικότητα στην επικοινωνία με τους ανθρώπους. Στη συμβουλευτική διαδικασία η σχέση συμβουλευτικού ψυχολόγου με τον συμβουλευόμενο  πρέπει να είναι γνήσια και αυθεντική με σκοπό ο συμβουλευόμενος να ανταποκρίνεται με πλήρη συμμετοχή στην συμβουλευτική διαδικασία (Boy and Pine 1982, σ3.)[10] Ο συμβουλευτικός ψυχολόγος δεν κρίνει ποτέ παρά μόνο διαπιστώνει, αγαπά και καταλαβαίνει .Δεν βλέπει την πράξη αυτή καθ αυτή παρά μόνο για να την διορθώσει αν είναι κακή. Επίσης να δώσει μια ασφάλεια στον συμβουλευόμενο για πίστη –αυτοπεποίθηση και ατράνταχτη αυτοεκτίμηση. Κοιτάζει με το ίδιο μάτι όλες τις ανθρώπινες πράξεις ,τίποτα δεν του προκαλεί έκπληξη ,τίποτα δεν του φέρνει αηδία . μιλάει στον καθένα την γλώσσα του και δεν ξεχνάει ποτέ την τρομερή δύναμη των λέξεων .
Την ασθένεια την αντιμετωπίζει με θεραπεία πρώτα της ψυχής με την προσευχή και την εμπιστοσύνη στο Θεό και μετά με την μετοχή στην Θεία Ευχαριστία για την θεραπεία του σώματος. Συνιστά την υπακοή στην ιατρική και στους γιατρούς. Μέσα από το αγιογραφικό «η δύναμις μου εν ασθενεία τελειούται..» ανέπτυσσε την ελπίδα της υπάρξεως του θεού κοντά στον ασθενή με σκοπό την  θεραπεία του. Η συμβουλευτική προτάσσει την δημιουργία μιας σχέσεως εμπιστοσύνης μεταξύ συμβουλευτικού ψυχολόγου –συμβουλευόμενου για να γίνονται αποδεκτά από τον δεύτερο τα  λεγόμενα του πρώτου και απαιτεί από τον συμβουλευτικό ψυχολόγο να είναι άρτια ενημερωμένος για την ασθένεια και να γίνεται ο δίαυλος επικοινωνίας του συμβουλευόμενου με τους συγγενείς και το ιατρικό προσωπικό.( (Miller & Bor, 1991)
Για την οικογένεια και την ανατροφή των παιδιών ασχολείται επισταμένως σε όλη την διδασκαλία του . Ένας από τους δυο δρόμους που οδηγούν στην σωτηρία είναι ο γάμος και η οικογένεια. Αναφέρεται στην εναρμονισμένη απόλυτα σχέση των γονέων μεταξύ τους ,μια σχέση αγιότητας και στην σχέση γονέων –παιδιών μια απόλυτα αγαπητική σχέση. Την λύση των προβλημάτων την αναζητά στο ζευγάρι και έπειτα στα παιδιά .Προτείνει την υπομονή, την αγάπη,  και την προσευχή. Η συμβουλευτική  αναφέρει: Το βασικό ανθρώπινο κοινωνικό σύστημα της οικογένειας, κατά την συστημική προσέγγιση, δεν είναι απλά μια ομάδα ανθρώπων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Είναι μια σύνθετη ολότητα με δικής της δομή, κανόνες και στόχους, στην οποία οι αλληλεπιδράσεις των μελών είναι εξίσου - αν όχι περισσότερο- σημαντικές από τα δρώντα μέλη. Γι’ αυτόν το λόγο, είναι άσκοπη και αδύνατη η κατανόηση της συμπεριφοράς ενός μέλους της οικογένειας, ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά των άλλων μελών. Με άλλα λόγια, αντικείμενο και στόχος της θεραπευτικής παρέμβασης στην  οικογενειακή συμβουλευτική δεν είναι πλέον το μεμονωμένο άτομο, αλλά το σύστημα των σχέσεων στο οποίο ανήκει το άτομο. (Boscolo et al., 1987, Bowen, 1978).[11]
Για το μυστήριο του θανάτου ο Άγιος μιλά με πολύ απλότητα. Μιλά για μια μετάβαση σε μια άλλη πραγματικότητα ,μια μετάβαση εκ του Χριστού εν Χριστώ και στο Χριστό. Προτείνει την πνευματική ετοιμασία της ψυχής  και συμβουλεύει να κάνουν ελεημοσύνη για την σωτηρία της ψυχής .Να είναι ενεργά μέλη της  Εκκλησίας με σκοπό την καλύτερη διαχείριση του πένθους . Η συμβουλευτική ορίζει ότι ο συμβουλευόμενος θα πρέπει να περάσει όλες τις φάσεις του πένθους. Ο  συμβουλευτικός ψυχολόγος θα πρέπει να διαχειριστεί το γεγονός του θανάτου, χωρίς να αντικρούει τις θέσεις του συμβουλευομένου,  με κατανόηση και διάκριση.
Εν κατακλείδι  μπορούμε να πούμε ότι οι λύσεις που χρησιμοποιεί ο Άγιος  στα διάφορα προβλήματα που έχουν οι άνθρωποι μπορούν να εφαρμοστούν από την συμβουλευτική ψυχολογία και   ειδικότερα από την ποιμαντική συμβουλευτική σήμερα. Μέσα από την διδασκαλία του Αγίου Πορφυρίου, του Γέροντος Παϊσίου και άλλων σύγχρονων εκκλησιαστικών μορφών που ασχολήθηκαν με την ποιμαντική συμβουλευτική παρατηρούμε την δημιουργία μιας διαφορετικής προσέγγισης της συμβουλευτικής ψυχολογίας από την Ορθόδοξη Θεολογία.
“ Ο Χριστός είναι ο Παράδεισος. Ο Παράδεισος αρχίζει από δώ.” “Η ζωή με τον Χριστό είναι διαφορετική από των άλλων ανθρώπων. Είναι χαρά, είναι φώς, είναι αγαλλίαση, είναι ανάταση”. [12]

Ευχαριστώ.-




[1] Πορφυρίου (Γέροντος) ,Ανθολόγιο Συμβουλών, εκδ. Ι.Ησυχ.Μεταμόρφωση  Σωτήρος, Μήλεσι 2003,σ.53.

[2] Ό.π.,σ.59.
[3] ‘Ο,π. σ.173.
[4] Ό,π. σ.185.
[5] Ό,π .σ.187.
[6]  Πορφυρίου  &  Παϊσίου(Γερόντων), Η ευθύνη των γονέων για την ανατροφή των παιδιών, Αλεξανδρούπολη, 2011 σ.110.
[7] Ό.π.,σ.98
[8] Πορφυρίου (Γέροντος) ,Ανθολόγιο Συμβουλών, εκδ. Ι.Ησυχ.Μεταμόρφωση  Σωτήρος Μήλεσι 2003,σ.451
[9] Ό.π.σ.452
[10] Μαρία Μαλικιώση -Λοΐζου,Συμβουλευτική Ψυχολογία,Αθήνα 2012, σ.438.
[11] http://www.nomikoi-prosanatolismoi.com (ανάκτηση 15 Σεπτέμβριου 2014)
[12] Πορφυρίου  Καυσοκαλυβίτου (Γέροντος),Βίος και Λόγοι, Ι.Μ.Χρυσοπηγής, ά έκδοση, Χανιά 2003,σ.194-195.

Κυριακή, 14 Ιουλίου 2013

Η κατάθλιψη ως ψυχική διαταραχή και η αντιμετώπιση της μέσα από την ορθόδοξη πατερική ψυχοθεραπεία. Μέρος Β΄



Η κατάθλιψη ως ψυχική διαταραχή και η αντιμετώπιση της μέσα από την ορθόδοξη πατερική ψυχοθεραπεία.
Μέρος Β΄
Φαίνεται μέσα από τα κείμενα των Πατέρων η διαχρονικότητα των θέσεων τους η οποία αγγίζει τον σύγχρονο άνθρωπο και δίνει τρόπους αντιμετώπισης των σύγχρονων προβλημάτων.  Αναφέραμε στο προηγούμενο τεύχος ότι οι λύσεις για την αντιμετώπιση της αθυμίας –κατάθλιψης είναι κυρίως πνευματικές. Βασική προϋπόθεση είναι η θέληση του ανθρώπου να θεραπευτεί από την ψυχική διαταραχή που προκαλεί η κατάθλιψη.
 Οι πατέρες τοποθετούν ως πρώτο θεραπευτικό μέσο την προσευχή η οποία συνοδεύεται από την υπομονή. Η προσευχή είναι αυτή που δεν επιτρέπει στους λογισμούς να εισβάλουν στη σκέψη του ανθρώπου. Η προσευχή –ως άμεση επικοινωνία με το Θεό-δηλώνει την εμπιστοσύνη της υπάρξεως του ανθρώπου στα χέρια του Θεού. Δίνει δύναμη στον άνθρωπο και τον προστατεύει από την επίδραση του διαβόλου. Μάλιστα οι Πατέρες πολύ συχνά συμβουλεύουν να καταφεύγουμε στην  προσευχὴ του Ἰησοῦ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ἐλέησον μὲ» που εμφανίζει πολλά πλεονεκτήματα στο συγκεκριμένο πεδίο. Από τη μια πλευρά, εξαιτίας της σύντομης διατύπωσης της, μπορεί να αντικρούει αμέσως την προσβολή του νου και να τον κρατά σε εγρήγορση και από την άλλη πλευρά επιτρέπει να συμβαδίζει με τη νήψη και να αποτελεί ισχυρή δύναμη εναντίον των λογισμών –σκέψεων και των υποκινητών τους, όπως λέγει ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναϊτης.
Με την προσευχή ο άνθρωπος ζητά και λαμβάνει τη Χάρη που τον βοηθάει και με την οποία νικάει τους λογισμούς. Όπως αναφέρει ο Άγιος Φιλόθεος Σιναϊτης «φωνούμενος ὁ Ἰησοῦ, ἐκδιώκει δαίμονας σὺν φαντασίαις αὐτῶν». Χωρίς την προσευχή ο άνθρωπος θα παρέμενε εγκλωβισμένος στις δικές του δυνάμεις, τις ανεπαρκείς, να του εξασφαλίσουν  τη νίκη απέναντι σε τόσους πανούργους αντιπάλους. Ο Άγιος Ησύχιος ο Ιεροσολυμίτης φθάνει να επιβεβαιώσει ότι «Ἀδύνατόν [ἐστιν] ἐκδιώξαι προσβολὴν λογισμοῦ πονηροῦ, χωρὶς ἐπικλήσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ»(Ἡσύχιος Ἱεροσ. Περὶ νήψεως). Πραγματικά με την προσευχή, ο άνθρωπος παίρνει την απαραίτητη βοήθεια από τον Θεό, η παντογνωσία του οποίου ματαιώνει τις πανουργίες των δαιμόνων και η παντοδυναμία εκμηδενίζει την ισχύ τους. Ο Άγιος Βαρσανούφιος συμβουλεύει: «Πρόσελθε τὼ Κυρίω κατ’ αὐτῶν [δηλαδὴ ἐναντίον τῶν ἐχθρικῶν σκέψεών σου]ῥιπτὼν ἐνώπιον Αὐτοῦ τὴν ἀδυναμία σου καὶ Αὐτὸς δύναται οὐ μόνον ἀποστήσαι, ἀλλὰ καὶ καταργῆσαι αὐτοὺς»(Βαρσανούφιος Ἐπιστολὴ). Μόνο με την προσευχή έχει ο άνθρωπος τη δυνατότητα όχι απλώς να απωθεί αλλά και να καταστρέφει τον έξωθεν λογισμό. Η προσευχή μόνο μπορεί να καθαρίσει πλήρως την καρδιά, δηλαδή «τοῦ πάθους τὴν σημασίαν καὶ κίνησην νεκροὺν ἀγωνίζεσθαι»(Ἀγ. Μᾶρκος Ἐρημίτης, Πρὸς Νικόλαον) και να σβήσει πλήρως τα ίχνη που οι λογισμοί της αφήνουν αναπόφευκτα μετά το πέρασμά τους. Ιδιαίτερα όταν ο άνθρωπος αφεθεί σε συνομιλία μαζί τους και τους αναμίξει με τους δικούς τους λογισμούς (Φιλόθεος Σιναϊτης, Κεφάλαια Νηπτικά). Να γιατί με την προσευχή και ειδικότερα με την προσευχή του Ιησού, «τὸν οἶκον ἡμῶν τῆς καρδίας» φιλοκαλούμε και σαρώνουμε, σύμφωνα με τον Άγιο Ησύχιο Ιεροσολυμίτη, ωσότου βρούμε σε αυτή τέλεια υγεία.
Ωστόσο η επίτευξη του συγκεκριμένου στόχου απαιτεί πολλή υπομονή. Η εντολή περί υπομονής εμφανίζεται πολύ συχνά δίπλα σε εκείνη της νήψης και της προσευχής σαν να πρόκειται για κάποια απαραίτητη στάση και νοοτροπία ώστε να έχει θετική κατάληξη ο αγώνας κατά των λογισμών. Σημειώνουν οι Πατέρες ότι ο αγώνας ενάντια στους λογισμούς είναι συνεχόμενος και αδιάληπτος οπότε η υπομονή αποτελεί βάση για την έναρξη και τη συνέχιση του αγώνα. Μια υπομονή που οπλίζεται συνεχώς από την παρουσία του Θεού στη ζωή του ανθρώπου. Ο άνθρωπος οφείλει να προσεύχεται για να είναι υπομονετικός.
Η προσευχή, η υπομονή, η νήψη και τα συνακόλουθα τους εμφανίζονται μέσα στην Πατερική γραμματεία ως η προϋπόθεση κάθε πνευματικής προόδου και καταρχήν της πνευματικής θεραπείας του ανθρώπου από την αθυμία –κατάθλιψη. Αποτελούν σύμφωνα με τον Άγιο Φιλόθεο Σιναϊτη τα «σωτήρια φάρμακα τῆς ψυχῆς»(κεφάλαια νηπτικά, 14).  Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος γράφει σχετικά: «ὁ πλοῦτος καὶ ἡ ὑγεία τῆς ψυχῆς ἐκ τῆς νήψεως καὶ τῆς ἐπιμελείας συνίσταται»(Λόγος 38). Μέσα από την προσευχή και την υπομονή και τα συνακόλουθα τους ο νους «ἔρχεται εἰς τὴν ἴδια πάλιν τάξιν» ξαναβρίσκει την φυσιολογική κατάστασή του και τη φυσική θέση του. Για την ενίσχυση όμως του αγώνα ενάντια στις σκέψεις που οδηγούν στις ψυχικές διαταραχές επιβάλλεται η συμμετοχή στα μυστήρια της Εκκλησίας και μάλιστα στα δύο βασικά, το μυστήριο της Μετανοίας (εξομολόγηση) και το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Με τον τρόπο αυτό οι πατέρες θεραπεύουν τα ψυχικά νοσήματα συμβουλεύοντας επικουρικά και την σωματική άσκηση, ούτως ώστε υγιής η ψυχή να κατοικεί σε ένα υγειές ναό που είναι το σώμα.-